रोहिणी माता मंदिर पाली : पाली जिल्हा मुख्यालयापासून सुमारे 20 किलोमीटर अंतरावर गोडवाड प्रदेशातील सिंहद्वार म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या गुंदोज गावात 733 वर्षांपूर्वी स्थापन झालेले रोहिणी माता मंदिर आजही ग्रामस्थांच्या श्रद्धेचे प्रतीक आहे.
या भव्य मंदिरात पाच मूर्ती आहेत — त्यापैकी प्रमुख रोहिणी माता, जगदंबा माता आणि अंबा माता यांच्या आहेत, तर दोन लहान मूर्ती ब्राह्मणी माता आणि चामुंडा माता यांच्या आहेत. हे मंदिर गावातील धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र मानले जाते.
मान्यता अशी आहे की पालीवाल ब्राह्मणांनी पाली सोडल्यानंतर विक्रम संवत 1348 मध्ये गोडवाड परिसरात सर्वप्रथम या मंदिराची स्थापना करण्यात आली. रोहिणी माता गावाची अधिष्ठात्री देवी मानली जाते.
पौराणिक कथांनुसार, माता रोहिणी या भगवान बलरामाच्या माता आणि भगवान श्रीकृष्णाच्या मावशी आहेत. श्रीकृष्ण, बलराम आणि शुभद्रा दरवर्षी जगन्नाथपुरीतील गुंडीचा मंदिरात दहा दिवसांसाठी जातात. त्या परंपरेनुसार पालीवाल ब्राह्मणांनी पाली सोडून येथे वस्ती केली आणि मंदिराच्या नावावरूनच या ठिकाणाला “गुंदोज” (पूर्वी गुंदीचा किंवा गुंदोच) असे नाव पडले.
